|
Konu Başlığı: Hey Onbeşli'nin Hazin Hikayesi Gönderen: pamuk üzerinde 28 Ağustos 2008 - 20:03 Onbe?li türküsünün hikayesi:
Hey onbe?li onbe?li Tokat yolları taşl? Onbe?liler gidiyor kızların gözü ya?l? Aslan yârim kız senin adın Hediye Ben dolandım sen de dolan gel beriye Fistan aldım endazesi onyediye Çanakkale Cephesi, sanki bir ölüm de?irmeni gibiydi; tükettiği insanlar haddi hesab? a?masına ve İngiliz generali Aspinall-Oglander’in “Gelibolu’daki kanlı muharebeler, Türk ordusunun çiçeğini bitirmiştir,” tespitinde ifadesini bulan -gerçekten de İngilizler şehit olan gençlerimizi, "çiçeğin tomurcu?u" ve "vakti gelmeden solan gül goncas?"na benzetiyorlardı- koskoca bir eğitimli genç nesli yutmasına rağmen bir türlü doymak bilmiyordu. O kadar ki cephede meydana gelen boğlukları doldurmak için, diğer cephelerden asker getirilemediğinden, en yakın çevreden başlayarak, 15 ya?ın üstündeki eli silah tutan bütün gençlerin dahi, gönüllü olup olmadığına bakılmaks?z?n, Çanakkale’ye sevk edilmeleri alığılmış normal bir hadise haline gelmişti. O günler, köyde, kasabada erkeğin kalmadığı, gücü kuvveti ve boyu posu yerinde olan herkesin asker olduğu ya da asker olmak zorunda kaldığı kara günlerdi. Birinci Dünya Savaşı’nda, Osmanlı ordusunda insan kayb? öyle bir noktaya varmıştı ki Harbiye Nezareti, harp bütün hızıyla sürerken askerleri birkaç günlü?üne de olsa memleket iznine göndermeye gayret etmişti. Çünkü harpte gün geçtikçe daha da artan kayıplar, nüfusun tükenmekte olduğu korkusunu doğurmu? ve savaşan askerler memleketlerine nüfusu ço?altmak üzere gönderilmişlerdi. Çanakkale Savaşı sırasında, ?tilaf Devletlerinin Nisan 1915’ten itibaren kara çıkartmasına başlamalarıyla birlikte cephede takviye kuvvetlere ihtiyaç hâs?l olunca Sultan V. Mehmed Re?ad 14 Mayıs 1331’de (27 Mayıs 1915) bir irade (emir) yayınlayarak, yukarıda sözünü ettiğimiz Askeri Mükellefiyet Kanunu’nda değişiklik yapmak ve lise talebelerini de cepheye çağ?rmak zorunda kalmıştı. Sultan Re?ad, yayınladığı iradede, Mükellefiyet Kanunu’nun 42. Maddesine ek olarak hazırlanan “kâtib-i sultaniye 10. sınıf müdaviminine mütedair (devam edenlere dair)” başlıklı fıkra hakkında şöyle geçici bir düzenleme yapma yoluna gitmişti: “Madde 1: Mükellefiyet-i Askeriye Kanun-u Muvakkatinin (geçici kanununun) 42. Maddesindeki fıkra atiye (gelece?e) tezyil (ertelenmi?) olunmuştur. Muayene-i intihaiye esnasında (muayene sonucunda) mekatib-i sultaniyenin (sultani mekteplerinin) onuncu sınıflarında bulunanlar da hizmet-i makzura (zikri edilen hizmet) hakkına nail olacaktır.” Sultan V. Mehmed Re?ad’ın iradesinden sonra Harbiye Nezareti de bir tebli? yayınlayarak, 1314 (1896) doğumluların (yani 19 yaşındakilerin) henüz askerlik hizmetine çağrılmamışları ile 1315 (1897) doğumluların, bedenleri geli?mi?, harbe elveri?li ve silah kullanmaya kabiliyetli olanlarından müsait bulunanların da kıtalara teslim olmalarını istemişti. Padi?ahın ve Harbiye Nezaretinin bu çağrısı üzerine, Balıkesir, Bursa, Kütahya, Manisa, Adapazarı, İzmir, Aydın, Mu?la ve Konya’nın, tahsilleri ve hayatlarının henüz başındaki bu yeni yetme gençleri, vatanın kendilerinden beklediği yüce vazifeyi hakkıyla ifa etmek azim ve inancıyla silâhaltına ko?acaklardı. Ekseriyeti 15 ila 19 yaşında olan bu genç bahadırların cepheye katılımları anısına Anadolu’da yakılan meşhur “Hey Onbe?li Onbe?li” adlı türküde de söz konusu durum çok acı ve dramatik bir dille anlatılmıştır. Burada sözü edilen “15’liler” 1315 doğumlulardır. Yani 1 Haziran 1897 ile 22 Mayıs 1898 arasında doğan ve tam 18 ya?ını doldurmu? olan gençlerdi. Türküde, bu 1315’li gençlerden şöyle bahsediliyordu: Hey onbe?li onbe?li Tokat yolları taşl? Onbe?liler gidiyor kızların gözü ya?l? Aslan yârim kız senin adın Hediye Ben dolandım sen de dolan gel beriye Fistan aldım endazesi onyediye Gidiyom gidemiyom Az doldur içemiyom Sevdi?im pek gönüllü Koyup da gidemiyom Nesil Yayınları’ndan yeni çıkan “Mahşerin ?rfan Ordusu: Okuldan Çanakkale’ye, kitabından alınmıştır. |